Δευτέρα, 1 Μαρτίου 2021

ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΤΕΡΠΟΣ Ο ΜΟΣΧΟΠΟΛΙΤΗΣ. ΕΝΑΣ ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ

Ο ιερομόναχος Νεκτάριος Τέρπος (17ος-18ος αιώνας-1740/41) υπήρξε ένας από τους κύριους διδασκάλους του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Δεν γνωρίζουμε πότε γεννήθηκε, ούτε κάτι για τα παιδικά του χρόνια, τους γονείς ή τους δασκάλους του. Από τον ίδιο μαθαίνουμε πως γεννήθηκε στη Βοσκόπολη ή Μοσχόπολη (βλ. παρακάτω Εργογραφία) της σημερινής νοτιοανατολικής Αλβανίας (Βόρεια Ήπειρος). Ο Κων. Σκενδέρης τον αναφέρει ανάμεσα σε άλλους λογίους που σπούδασαν στη Νέα Ακαδημία Μοσχόπολης.

Ο Κουρίλας, αντιθέτως, λέει ότι στην παραπάνω Ακαδημία εργάστηκε ως καθηγητής.Τις σπουδές του ίσως συνέχισε στη Βενετία, κοντά στους συμπατριώτες του αδελφούςΔημήτριο και Ιωάννη Χαλκέα. Άλλη μία μαρτυρία του Ευλόγιου Κουρίλα μας πληροφορεί πως το όνομά του εντοπίσθηκε σε έγγραφο τῆς Σκήτης Αγίας Άννης στο Άγιον Όρος, με ημερομηνία 1709.

Στη συνέχεια, ο ίδιος συγγραφέας, τον θέλει να αναχωρεί από το Άγιον Όρος και να εγκαθίσταται στη Μονή του οσίου Ναούμ και από εκεί στο μοναστήρι της Παναγίας Αρδεύουσας ή Αρδενίτσας στην κοιλάδα της Μουζακιάς. [4] Ο ίδιος ο Νεκτάριος δεν αναφέρει ποτέ στο βιβλίο που εξέδωσε το όνομα της μονής όπου εγκαταβιώνει, προτάσσει όμως την εικόνα της Παναγίας Αρδεύουσας στα πρώτα φύλλα του.

Ακόμη, μέσα στις σελίδες του βιβλίου του μας λέει τα εξής: Εγώ έκτισα το μισό μοναστήρι, εις τον καιρόν μου απόκτησα χωράφια και αμπέλια, σταυρούς και ευαγγέλια χρυσά και άλλα ιερά σκεύη, και εις κοντολογίαν, οι μοναχοί περισσότεροι από τ’ εμένα κουρεμένοι και οπόταν ηθέλησαν με εύγαλαν από το ηγουμενείον και από το κελλίον μου, οπού το έκτισα απατός μου. Κατά την περίοδο της παραμονής του στην Αρδενίτσα αναλαμβάνει δύο φορές την ηγουμενία, μετά από ενδιάμεση διακοπή που συμβαινει εξαιτίας των ενεργειών κάποιου Αρσενίου.

Έχοντας το οφφίκιο του πνευματικού στα όρια της επισκοπής Βελεγράδων εξομολογεί και έχει το δικαίωμα σύνταξης Κανονικής Συμμαρτυρίας για τους υποψήφιους κληρικούς.

Περιόδευσε ως ιεροκήρυκας σε μια περιοχή που εκτείνεται από το Βεράτι μέχρι την Άρτα, τη Σπαθία και τη Μουζακιά (όπως μας πληροφορεί γνώρισε πολλούς τόπους), και αποτέλεσε τον προπομπό του Κοσμά του Αιτωλού. Τα Χριστούγεννα του 1724 κήρυξε στο χωριό Τραγότι, κοντά στο Ελβασάν, όπου το ακροατήριό του αποτελείται σχεδόν μόνο από γυναίκες, διότι οι άνδρες είχαν μετατραπεί στην πλειονότητά τους σε μουσουλμάνους. Στο κήρυγμά του αυτό μιλάει εναντίον των Τούρκων, γεγονός που προκάλεσε μεγάλη αναταραχή και οδήγησε σε ξυλοδαρμό του: »Ύστερον δε το έμαθαν δύο αδέλφια Αγαρηνοί, οι οποίοι ήσαν σουμπασάδες, το πως εκήρυξα ομολογώντας τον Χριστόν Θεόν αληθινόν, και την Θεοτόκον Μητέρα και Παρθένον, τον δε Μωάμεθ ψεύστην και πλάνον, και έναν πρώτον μαθητήν του αντιχρίστου.

Ήλθαν και με ηύραν εις το σπήτι του παπά, και είχεν ο καθ’ ένας από ένα κοντόξυλον από γλατζινά, και κτυπώντες επάνω μου ανελεήμονα, δεν εκοίταζαν ένας τον άλλον πώς και πού βαρούν, αλλά του κακού με έδερναν όπου έφθανε ο καθ’ ένας… τόσον συχνά με έκρουξαν, ώστε και τα ξύλα εξεφλουδίσθηκαν με το να τύχουν χλωρά.

Εις όλα τα μέρη με εβάρεσαν, αλλού το κορμί μου εκοκκίνισε, και εις περισσοτέρους τόπους εμαύρισε, και ό,τι έκαμαν η βεντούζαις και τα κέρατα, και χάριτι Χριστού ιατρεύθηκα, όμως το ζερβόν μου μπράτζο έμεινε βλαμμένο, και ποτέ δεν ημπορώ να αναπαυθώ εις αυτό το μέρος».

Στις 15 Αυγούστου 1730 κήρυξε εις την χώραν των Κραπόβων, επαρχίαν Βελογράδων και Σπαθείας. Σε ανάμνηση του γεγονότος κατασκεύασε ολοσέλιδη ξυλογραφία που θα κοσμεί όλες τις εκδόσεις του Πίστις, όπου απεικονίζεται ένα δένδρο, στο οποίο ο κορμός συμβολίζει το Βάπτισμα, τα δώδεκα κλαδιά τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος και η ξερή κορυφή του μοιάζει με τον ανεξομολόγητο χριστιανό.

Μετά από αυτή την ομιλία ταξίδεψε στη Βενετία και προετοίμασε την έκδοση του έργου του, που τελικά εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1732 από το τυπογραφείο του Σάρου. Η προσπάθεια προσδιορισμού του έτους θανάτου του Νεκταρίου Τέρπου σχετίζεται με την έκδοση του αποδιδόμενου σ’ αυτόν βιβλίου με τον τίτλο: Ζητήματα διάφορα θεολογικά (βλ. παρακάτω Εργογραφία).

Η εικόνα της Παναγίας Βρεφοκρατούσας του 1731 από την εκκλησία της Παναγίας του χωριού Αρδενίτσα στην πεδιάδα της Μουζακιάς στην Αλβανία.

Η δυσκολία εντοπισμού της πρώτης έκδοσης (1739) οδήγησε τους ερευνητές σε εσφαλμένα συμπεράσματα σχετικά με τον θάνατό του. [5] Στην Ι.Μ.Μ. Βατοπεδίου Αγίου Όρους εντοπίσθηκε χειρόγραφο (αρ. 231) του εντύπου, της πρώτης έκδοσης (1739), όπου ο Νεκτάριος Τέρπος αναφέρεται ως συντάκτης και χορηγός: Ζητήματα διάφορα θεολογικά, κατ’ ερωταπόκρισιν… τώρα πρώτον βαλμένα εις τον τύπον, με δαπάνην του Ιερομονάχου κυρίου Νεκταρίου Τέρπου….

Το 1739 βρίσκεται δηλαδή ακόμη στη ζωή. Την ίδια χρονιά ετοιμάζει και πάλι την επανέκδοση του Πίστις. Ο τυπογράφος Βόρτολι προβαίνει στη διαδικασία έκδοσης άδειας για τύπωμα και την λαμβάνει στις 23 Νοεμβρίου 1740. Το 1740 εκδίδεται για δεύτερη φορά και το Ζητήματα, χωρίς όμως αναφορά στο όνομα χορηγού, ενώ το Πίστις δεν επανεκδίδεται, παρά μόνο 10 χρόνια αργότερα, το 1750, με την άδεια όμως του 1740. Ο Νεκτάριος Τέρπος, λοιπόν, ίσως χορηγός και της έκδοσης του Πίστις, θα πρέπει να έφυγε από τη ζωή περί τα τέλη του 1740 με αρχές του 1741.

Η ισχυρή δημοτικότητα, την οποία απέκτησε ο Νεκτάριος Τέρπος, οδηγεί στην εικονογράφισή του, μόλις 12 χρόνια μετά τον θάνατό του. Μας περιγράφει χαρακτηριστικά ο συμπατριώτης του Θεόφραστος Γεωργιάδης: Εις την εκκλησίαν των Αγίων Αποστόλων Μοσχοπόλεως, επί του τοίχου της πύλης αυτής, έβλεπέ τις την σεβασμίαν φυσιογνωμίαν του ως άνω ιερομονάχου, φέροντος επί της κεφαλής του επανωκαλύμμαυχον και ράβδον επισκόπου εις την χείρα του, πέριξ δε το όνομά του. [6] Στην εικονογράφηση αυτή διαπιστώνονται αναλογίες και στοιχεία που παραπέμπουν στη, μεταγενέστερη βέβαια, γνωστή παράσταση του Κοσμά Αιτωλού.

Εργογραφία. Το βιβλίο του Νεκταρίου Τέρπου έχει τον ακόλουθο μακροσκελή τίτλο:  «Βιβλιάριον καλούμενον Πίστις, αναγκαίον εις κάθε απλούν άνθρωπον, βεβαιωμένον από προφήτας, ευαγγέλιον, αποστόλους, και άλλους σοφούς διδασκάλους. Εισί δε και άλλοι λόγοι εκλεκτοί εις ωφέλειαν των αναγινωσκόντων, ως φαίνεται εν των Πίνακι, μεταγλωττισθέντες εις απλήν φράσιν, συναχθέντες παρά του εν ιερομονάχοις Νεκταρίου Τέρπου…». Αποτελεί το μοναδικό έργο του Νεκταρίου Τέρπου. Το Πίστις μέσα σε μία χρονική περίοδο 86 χρόνων (1732-1818) επανεκδόθηκε συνολικά δώδεκα φορές (1732, 1733[7], 1734[8], 1750[9], 1755, 1756, 1779α, 1779β, 1785, 1799, 1813, 1818). Από τον υψηλό αριθμό των εκδόσεων, σε μία εποχή όπου η ροή του βιβλίου ρυθμίζεται με βάση τις παραγγελίες, γίνεται προφανής η αναγνώριση της προσωπικότητάς του και η ευρύτητα της απήχησης που είχε η διδασκαλία του. Το βιβλίο αυτό αποτελεί άμεση πηγή στοιχείων για τη ζωή και τη δράση του, όπως ο τόπος καταγωγής του, που αναφέρεται στη σελίδα τίτλου: Εκ της θεοφρουρήτου Χώρας Βοσκοπόλεως.

Στο προλογικό σημείωμα του Νεκταρίου αναφέρονται οι λόγοι έκδοσης του βιβλίου. Παραθέτουμε αυτούσιο ο κείμενο:

Τό λοιπόν ἐτοῦτο τό Βιβλιάριον, τό ἐπονομαζόμενον Πίστις, δέν τό ἐσύνθεσα διά τούς σοφούς καί γραμματισμένους ἀνθρώπους, ἀλλά διά τούς ἀγραμμάτους καί χωρικούς, ἐπειδή εἰς ἐτοῦτα τά μέρη τῆς Τουρκίας εὑρισκόμενοι χριστιανοί, πολλοί ἐπλανέθηκαν, καί πλανοῦνται ἀπό ὀλίγην ἀνάγκην καί δόσιμον τοῦ χαρατζίου, καί ἀρνοῦνται (φεῦ) τόν Χριστόν, καί παραδίδονται εἰς τάς χεῖρας τοῦ διαβόλου.  Τούτου χάριν καί ἐγώ, θείῳ ζήλῳ κινούμενος, ἠθέλησα νά τούς βοηθήσω εἰς τοῦτον τόν ψυχικόν κίνδυνον, ὅτι νά στέκωνται στερεοί εἰς τήν Πίστιν, διά τήν ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ. Ἀναγινώσκοντες καί ἀκούοντες τά μαρτύρια, ὁποῦ ἔπαθαν οἱ ἅγιοι μάρτυρες διά τόν Χριστόν, νά παρακινοῦνται καὶ αὐτοὶ παραμικρόν, καί νά τούς μιμοῦνται, νά μήν ἀρνοῦνται τήν Πίστιν τους, καί τόν Κύριον τῆς Δόξης, ἀλλά νά ὑποφέρουν εὔκολα μετά πάσης χαρᾶς κάθε πειρασμόν, καί τιμωρίαν διὰ τό ὄνομα τοῦ Χριστοῦ. Δεχθῆτε λοιπόν, Ἀδελφοί ἐν Χριστῷ, ἐτοῦτο τό μικρόν Βιβλιάριον, ὁποῦ εἰς κοινήν ὠφέλειαν τό ἐτύπωσα, καί εὔχεσθε ὑπέρ ἐμοῦ τοῦ ἀχρείου δούλου σας, καί ἔῤῥωσθε.

Ταύτην λοιπόν τήν Βίβλον ἀφιερώνω εἰς τάς Ἁγίας ἀγκάλας τῆς Κυρίας Θεοτόκου, τῆς ἐπονομαζομένης Ἀρδενίτζας. Καί διά τοῦτο πρέπει κάθε ἄνθρωπος, καί μάλιστα οἱ Ἱερεῖς νά ἑρμηνεύουν τούς χριστιανούς εἰς ταῖς Ἐκκλησίαις τους ἐκεῖνα, ὁποῦ ὁ Θεός τούς ἤθελε φωτίσῃ.

Ἔπειτα ἂς τούς ἀναγνώσουν ἀπό τό Βιβλιάριον τά χρειαζόμενα. Μά ἐγώ τό περισσότερον σᾶς παρακαλῶ, διά τήν ἀληθινήν Πίστιν τοῦ Χριστοῦ καί Θεοῦ μας νά ὁμιλῆτε, εἰς βεβαίωσιν τῶν ἀκροατῶν.»

Μετά τη μεγάλη εκδοτική επιτυχία του έργου, ο Νεκτάριος φαίνεται να έχει αποκτήσει μία σχετική οικονομική άνεση. Γι’ αυτό μπορεί και παραμένει στη Βενετία, όπου προετοιμάζει και τελικά χρηματοδοτεί μία μετάφραση σε δημώδη γλώσσα νόθου έργου του Μ. Αθανασίου (Έτεραί τινες ερωτήσεις κ’, στο MPG 28, 773-796).

Το βιβλίο αυτό εκδόθηκε το 1739 και έχει τον τίτλο: Ζητήματα διάφορα θεολογικά κατ’ ερωταπόκρισιν, συναθροισμένα από τα συγγράμματα του μεγάλου Αθανασίου και άλλους Πατέρας, και εξηγημένα εις απλήν φράσιν με περίφρασιν…. Αποτελείται από 160 σελίδες και σε μία χρονική περίοδο 42 χρόνων (1739-1781) εκδόθηκε συνολικά έξι φορές (1739, 1740, 1755, 1778, 1779, 1781). Εσφαλμένα αποδόθηκε στον Νεκτάριο Τέρπο, ενώ αποτελεί πόνημα του Κωνσταντίνου Ρεσινού του Κορινθίου (16ος αι.), λογίου και γραφέα της Βατικανής Βιβλιοθήκης.[10] (Για περισσότερες πληροφορίες: εδώ) Κωνσταντίνου Γαρίτση Ο Νεκτάριος Τέρπος και το έργο του

Ο ιερομόναχος Νεκτάριος Τέρπος ο Μοσχοπολίτης υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές του πρώτου μισού του 18ου αιώνα. Η προσωπικότητα του και το έργο του παρουσιάζουν αντιστοιχίες και είναι εφάμιλλα με αυτά του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού.

Το βιβλίο του «Πίστις» σημειώνει τον πρωτοφανή αριθμό των 12 εκδόσεων σε μια χρονική περίοδο 86 χρόνων, από το 1732 μέχρι το 1818. Κι όμως ο ιερομόναχος και συγγραφέας Νεκτάριος Τέρπος δεν κατέχει ούτε στην Εκκλησία ούτε στην Ελληνική Γραμματεία των Νεοτέρων χρόνων τη θέση που θα έπρεπε. Ελάχιστες είναι οι αναφορές στο πρόσωπό του, παραμένοντας μέχρι σήμερα άγνωστος και παραμελημένος. Ο Νεκτάριος Τέρπος (17ος-18ος αιώνας) υπήρξε μοναχός και ένας από τους κύριους διδασκάλους του Νεοελληνικού Διαφωτισμού.

Γεννήθηκε στην Μοσχόπολη της σημερινής νοτιοανατολικής Αλβανίας (Βόρεια Ήπειρος), από εύπορη βλαχόφωνη οικογένεια.

Έζησε τα παιδικά του χρόνια στο ανεπτυγμένο πνευματικά αστικό περιβάλλον της πατρίδας του. Περιόδευσε ως ιεροκήρυκας σε μια περιοχή που εκτείνεται από το Βεράτι μέχρι την Άρτα και αποτέλεσε τον προπομπό του Κοσμά του Αιτωλού. Κύριο έργο του αποτέλεσε του «Βιβλιάριο καλούμενον Πίστις», που μέσα σε έναν αιώνα (1732-1818) επανεκδόθηκε συνολικά δέκα φορές, όπου αναφέρει θεολογικές ερμηνείες. Ο Νεκτάριος Τέρπος ανήκει στους λόγιους και ενάρετους κληρικούς που διακρίθηκαν στα μέσα της ιη’ εκατονταετηρίδος. Με τους αγώνες και τη γενικότερη πνευματική του δραστηριότητα συνέβαλε αποφασιστικά στην ανάσχεση του κύματος του εξισλαμισμού και στην αποφυγή του εκτουρκισμού στις ΒΔ ακριτικές περιοχές του ελληνικού χώρου. Υπήρξε πρόδρομος και πνευματικός πατέρας του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, ο οποίος έδρασε στα ίδια μέρη, στα οποία και εκείνος αγωνίστηκε και του οποίου το έργο συνέχισε και ολοκλήρωσε. Το έργο του »Πίστις» γαλούχησε και εμψύχωσε τους σκλαβωμένους ραγιάδες.

Το πολύτιμο αυτό βιβλίο κυκλοφόρησε σε πολλές εκδόσεις. Από αυτές γνωρίζουμε εννέα, που εκδόθηκαν στο διάστημα 1732 μέχρι και του 1818. Πρέπει να σημειωθεί ότι η τελευταία γνωστή έκδοση έγινε τις παραμονές της εθνεγερσίας (1818). Μοναδικό φαινόμενο κυκλοφορίας σ’ ολόκληρη τη νεοελληνική βιβλιογραφία. Αν εξαιρέσει κανείς το θούρειο του Ρήγα, κανένα άλλο νεοελληνικό βιβλίο, δεν είχε τόσο μεγάλη και ευρύτατη κυκλοφορία με τόσες πολλές εκδόσεις, όσες »η Πίστις» του Νεκταρίου Τέρπου. Αναμφίβολα, ο Τέρπος ανήκει στους μεγάλους αγωνιστές των χρόνων της σκλαβιάς.

Η δράση του υπήρξε αξιοζήλευτη. Πρόβαλε με πάθος την ορθόδοξη πίστη και την ιδέα της εθνικής ελευθερίας. Τόνωσε το εθνικό φρόνημα των καταπτοημένων ραγιάδων. Καυτηρίασε με σκληρές εκφράσεις τις αθρόες αλλαξοπιστίες και ποτέ δεν συμβιβάστηκε με το φαινόμενο του κρυπτοχριστιανισμού, το οποίο θεωρούσε νόθο κατάσταση και αδυναμία ευθείας και πεπαρησιασμένης ομολογίας της αλήθειας.

Ο ανοιχτός αγώνας του κατά της τυραννίας και του μωαμεθανισμού είναι μοναδικό φαινόμενο σε ολόκληρη την Τουρκοκρατία, αφού οι μετέπειτα εθνεγέρτες, όπως ο Ρήγας, ο Κοραής και ο Ανώνυμος Έλληνας κρύφτηκαν πίσω από την ανωνυμία και χρησιμοποίησαν ψευδώνυμα. Το αρχαιότερο δείγμα βλάχικου γραπτού λόγου είναι η επιγραφή του ιερομόναχου Νεκταρίου Τέρπου σε ξύλινη εικόνα του 1731 που ανακαλύφθηκε το 1950, η οποία προέρχεται από την εκκλησία της Παναγίας του χωριού Αρδενίτσα στην πεδιάδα της Μουζακιάς στην Αλβανία. Η εικόνα δείχνει τη Παναγία Βρεφοκρατούσα και γράφει με ελληνική γραφή ¨Βίργιρε Μούμα-λ τουμνεζί ώρε τρέ νόϊ πεκετόσσλοιι¨, δηλαδή : ¨Παρθένος η μητέρα του Θεού δεήσου και για εμάς τους αμαρτωλούς¨.

Πηγή: Κωνσταντίνου Γαρίτση, «Ο Νεκτάριος Τέρπος και το έργο του»

Κυριακή, 28 Φεβρουαρίου 2021

ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΑΣΩΤΟΥ - ΑΓΙΟΥ ΛΟΥΚΑ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΡΙΜΑΙΑΣ

Με έναν πολύ σοφό τρόπο η αγία μας Εκκλησία μας προετοιμάζει για να μπούμε στο στάδιο της νηστείας και της μετανοίας. Την Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου μας διδάσκει πώς πρέπει να προσευχόμαστε. Τη Κυριακή του ασώτου μας φανερώνει την ευσπλαχνία του Θεού και την σημασία της μετάνοιας για την σωτηρία μας. Την Κυριακή της Απόκρεω μας παρουσιάζει τα γεγονότα τα οποία θα συμβούν κατά την Φοβερά Κρίση. Και, τέλος, την τελευταία Κυριακή πριν αρχίσει η Μεγάλη Τεσσαρακοστή, την Κυριακή της Τυρινής, μας αποκαλύπτει το πραγματικό νόημα της νηστείας, προτρέποντάς μας να συγχωρήσουμε όλους.

Ακούσατε σήμερα μία από τις σπουδαιότερες παραβολές του Χριστού. Λέω ακούσατε αλλά δεν ξέρω αν πραγματικά την ακούσατε. Βλέπω ότι πολλοί από σας έχουν μία πολύ κακή συνήθεια να έρχονται στην εκκλησία αργά. Μερικοί έρχονται στη θεία λειτουργία, μετά το Ευαγγέλιο. Είναι μία πάρα πολύ κακή συνήθεια και δεν ξέρω πώς να την ξεριζώσουμε. Μόνο εσείς οι κάτοικοι της Συμφερούπολης έχετε αυτή την συνήθεια, διότι πουθενά αλλού δεν είδα να έρχονται οι άνθρωποι στην εκκλησία μετά το ευαγγελικό ανάγνωσμα. Αυτό είναι μεγάλη ασέβεια.

Μερικοί, λοιπόν, δεν άκουσαν το Ευαγγέλιο, οι υπόλοιποι αν και άκουσαν ίσως δεν το κατάλαβαν ή επειδή δεν γνωρίζουν καλά την σλαβική γλώσσα ή επειδή μιλούσαν μεταξύ τους την ώρα που διαβαζόταν το Ευαγγέλιο. Έπρεπε όμως να το ακούσετε με προσοχή για να αποτυπωθεί βαθιά στο νου και την καρδιά σας και να κατανοήσετε πλήρως το νόημα της περικοπής. Επαναλαμβάνω λοιπόν το απόσπασμα που διαβάστηκε σήμερα, όχι όμως όλο αλλά εκείνα τα κομμάτια τα οποία θα ερμηνεύσουμε στη συνέχεια.

«Ἄνθρωπός τις εἶχε δύο υἱούς, καὶ εἶπεν ὁ νεώτερος αὐτῶν τῷ πατρί· πάτερ, δός μοι τὸ ἐπιβάλλον μέρος τῆς οὐσίας. καὶ διεῖλεν αὐτοῖς τὸν βίον. καὶ μετ᾿ οὐ πολλὰς ἡμέρας συναγαγὼν ἅπαντα ὁ νεώτερος υἱὸς ἀπεδήμησεν εἰς χώραν μακράν, καὶ ἐκεῖ διεσκόρπισε τὴν οὐσίαν αὐτοῦ ζῶν ἀσώτως…

Εἰς ἑαυτὸν δὲ ἐλθὼν εἶπε· πόσοι μίσθιοι τοῦ πατρός μου περισσεύουσιν ἄρτων, ἐγὼ δὲ λιμῷ ἀπόλλυμαι! ἀναστὰς πορεύσομαι πρὸς τὸν πατέρα μου καὶ ἐρῶ αὐτῷ· πάτερ, ἥμαρτον εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἐνώπιόν σου· οὐκέτι εἰμὶ ἄξιος κληθῆναι υἱός σου· ποίησόν με ὡς ἕνα τῶν μισθίων σου. καὶ ἀναστὰς ἦλθε πρὸς τὸν πατέρα αὐτοῦ. ἔτι δὲ αὐτοῦ μακρὰν ἀπέχοντος εἶδεν αὐτὸν ὁ πατὴρ αὐτοῦ καὶ ἐσπλαγχνίσθη, καὶ δραμὼν ἐπέπεσεν ἐπὶ τὸν τράχηλον αὐτοῦ καὶ κατεφίλησεν αὐτόν. εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ υἱός· πάτερ, ἥμαρτον εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἐνώπιόν σου, καὶ οὐκέτι εἰμὶ ἄξιος κληθῆναι υἱός σου…»

Αλλά ο πατέρας του δεν τον άκουσε. Είπε αμέσως στους δούλους του: «Ἐξενέγκατε τὴν στολὴν τὴν πρώτην καὶ ἐνδύσατε αὐτόν, καὶ δότε δακτύλιον εἰς τὴν χεῖρα αὐτοῦ καὶ ὑποδήματα εἰς τοὺς πόδας, καὶ ἐνέγκαντες τὸν μόσχον τὸν σιτευτὸν θύσατε, καὶ φαγόντες εὐφρανθῶμεν, ὅτι οὗτος ὁ υἱός μου νεκρὸς ἦν καὶ ἀνέζησε, καὶ ἀπολωλὼς ἦν καὶ εὑρέθη. καὶ ἤρξαντο εὐφραίνεσθαι» (Λκ. 15, 11-24).

Πραγματικά πλουσιότατο είναι το περιεχόμενο αυτής της παραβολής και πολλά θα μπορούσαμε να πούμε. Δεν θέλω όμως να επαναλαμβάνω αυτά που ήδη έχουμε πει στα προηγούμενα χρόνια. Το μόνο που θα ήθελα να τονίσω είναι ότι εδώ ο πατέρας του ασώτου υιού απεικονίζει τον ίδιο τον Θεό Πατέρα και όλη η παραβολή μας περιγράφει την άπειρη ευσπλαχνία του Θεού προς τους αμαρτωλούς ανθρώπους που μετανοούν. Σήμερα θέλω να σταθώ μόνο σε κάποια συγκεκριμένα σημεία και φράσεις αυτής της παραβολής. Ένας λόγος που θα ήθελα να ερμηνεύσω είναι ο εξής: «εἰς ἑαυτὸν δὲ ἐλθὼν». Και στη συνέχεια θα δούμε τι σημαίνουν τα λόγια του πατέρα: «οὗτος ὁ υἱός μου νεκρὸς ἦν καὶ ἀνέζησε, καὶ ἀπολωλὼς ἦν καὶ εὑρέθη».

Τι σημαίνει λοιπόν «εἰς ἑαυτὸν δὲ ἐλθὼν». Γνωρίζουμε ότι συνέρχεται κάποιος μετά την λιποθυμία, όταν επανακτά τις αισθήσεις του. Ο υιός όμως αυτός είχε χάσει τις αισθήσεις του; Όχι, βρισκόταν στην κανονική του κατάσταση, σωματικά ήταν υγιής. Και όμως ο Χριστός λέει γι’ αυτόν ότι συνήλθε. Αυτό σημαίνει ότι ήταν εκτός εαυτού και έπρεπε να ξαναβρεί τον εαυτό του. Και γιατί ήταν εκτός εαυτού; Γιατί το πνεύμα του δεν ήταν αυτό που πρέπει να είναι, το ακέραιο ανθρώπινο πνεύμα. Γιατί και σωματικά και πνευματικά παρομοιάστηκε με τους χοίρους. Δεν ήταν όπως πρέπει να είναι ο άνθρωπος ο οποίος έχει υψηλό προορισμό.

Ζούσε στην αμαρτία, ήταν δηλαδή πνευματικά ανάπηρος. Κυλούσε στην ασωτία και τη μέθη. Αυτή είναι κανονική κατάσταση του ανθρώπου; Όχι, αυτή είναι κτηνώδης κατάσταση που ταιριάζει στα ζώα και όχι στον άνθρωπο. Η κανονική κατάσταση του ανθρώπου είναι άλλη. Η καρδιά του ανθρώπου – χριστιανού πρέπει να είναι εντελώς διαφορετική. Δεν πρέπει να υπηρετεί τα κτηνώδη πάθη του και να ζει άσκοπή ζωή μέσα στην αμαρτία, αλλά να είναι σκεύος εκλογής του Αγίου Πνεύματος. Πρέπει να είναι φορέας των καρπών του Αγίου Πνεύματος, για τα οποία ο άγιος Απόστολος Παύλος μιλάει στην Προς Γαλάτας επιστολή του. «Ὁ δὲ καρπὸς τοῦ Πνεύματός ἐστιν ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθωσύνη, πίστις, πρᾳότης, ἐγκράτεια· κατὰ τῶν τοιούτων οὐκ ἔστι νόμος» (Γαλ. 5, 22-23). Αυτοί εκπλήρωσαν το νόμο γινώμενοι ναοί του Αγίου Πνεύματος. Αυτή είναι κανονική κατάσταση του χριστιανού.

Αν η ζωή του δεν συμφωνεί μ’ αυτό που λέει ο απόστολος και δεν έχει τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος, τότε αυτό σημαίνει ότι είναι άρρωστος και πρέπει να επανέλθει στην κανονική του κατάσταση, να ξαναβρεί τον εαυτό του. Πρέπει να σταματήσει στην πορεία του, να σταθεί λίγο, να σκύψει το κεφάλι του και να αναρωτηθεί: σωστή είναι η ζωή μου, μήπως η οδός που ακολουθώ δεν είναι της ζωής αλλά του θανάτου;

Καλά αν ο ίδιος ο άνθρωπος θα κόψει την πορεία της αμαρτωλής του ζωής και θα σκεφτεί το καλό του. Αυτό, όμως, είναι πάρα πολύ σπάνιο φαινόμενο. Συνήθως τον σταματάει ο ίδιος ο Θεός, ο Οποίος τον αγαπά και τον σπλαχνίζεται, διότι δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού. Και τον άσωτο υιό τον σταμάτησε ο Θεός, αφού για το καλό του, τον στέρησε της τροφής και τον ανάγκασε να ζη με τους χοίρους.

Όχι μόνο αυτόν σταμάτησε ο Θεός, σταματάει και όλους μας διότι, σχεδόν όλοι εμείς, ζούμε χωρίς να σκεφτόμαστε το πραγματικό νόημα της ζωής μας. Την σπαταλάμε ανώφελα, σκεφτόμενοι μόνο γήινα και παροδικά, τα οποία δεν έχουν πραγματική αξία. Μας σταματάει ο Θεός με πολλούς τρόπους: μας παίρνει την εργασία και την απασχόληση, την οποία έχουμε συνηθίσει, μας στερεί τα αγαθά, μας στέλνει συμφορές και μας ταπεινώνει μέσω άλλων ανθρώπων.

Εμείς ας δεχόμαστε τις νουθεσίες αυτές με προθυμία και να μην ρωτάμε, όπως συχνά ρωτάνε οι άνθρωποι, γιατί με τιμωρεί ο Θεός; Δεν τιμωρεί ο Θεός αλλά νουθετεί, πρέπει να το καταλάβουμε. Γι’ αυτό να μην γογγύζουμε εναντίον του Θεού. Ας σταματήσουμε, ας ακούσουμε προσεκτικά την φωνή του Θεού και της συνειδήσεώς μας και τότε θα καταλάβουμε και θα ευχαριστήσουμε τον Θεό που μας σταμάτησε και από το δρόμο του θανάτου, που ακολουθούσαμε, μας οδήγησε στην οδό της ζωής.

Μ’ αυτό τον τρόπο ο Θεός ενεργεί και στην ιστορία και σταματάει ολόκληρους λαούς. Όταν, για παράδειγμα, ο λαός του Ισραήλ άφησε τον αληθινό Θεό και άρχισε να προσκυνά τα είδωλα και δεν άκουσε τους προφήτες του, τότε ο Θεός τον παρέδωσε στα χέρια του βασιλιά της Βαβυλώνας και οδηγήθηκε στην βαβυλώνια αιχμαλωσία. Και παρέμεινε αιχμάλωτος ο λαός του Ισραήλ για 70 χρόνια. Όταν, όμως, συνήλθαν οι Εβραίοι τότε τους ελευθέρωσε ο Κύριος και τους έφερε πίσω στην πατρίδα τους.

Αυτό πρέπει να το θυμόμαστε. Όλοι μας πρέπει να συνέλθουμε, διότι πάρα πολλοί είναι αυτοί που έχασαν το δρόμο και ζούνε μέσα σε αμαρτωλές ψευδαισθήσεις, εκτός εαυτών, γογγύζοντας κατά του Θεού.

Ας δούμε τώρα τι σημαίνει ο λόγος που είπε ο πατέρας, όταν, με μεγάλη χαρά, πήρε στις αγκάλες του τον άσωτο υιό του και πώς θα εξηγήσουμε την απάντηση που έδωσε ο πατέρας στον πρεσβύτερο υιό του, ο οποίος διαμαρτυρήθηκε όταν έμαθε ότι ο πατέρας του έσφαξε μοσχάρι και έκανε γιορτή για τον άσωτο. Η απάντηση του πατέρα ήταν η εξής: «εὐφρανθῆναι, δὲ καὶ χαρῆναι ἔδει, ὅτι ὅτι ὁ ἀδελφός σου οὗτος νεκρὸς ἦν καὶ ἀνέζησε, καὶ ἀπολωλὼς ἦν καὶ εὑρέθη» (Λκ. 15, 32).

Γιατί ο πατέρας είπε ότι ο μικρότερος γιος του ήταν νεκρός; Αφού ήταν ζωντανός, περπατούσε και μιλούσε, φαινόταν δηλαδή πως ήταν ζωντανός. Και ήταν ζωντανός, σωματικά ζωντανός, ενώ το πνεύμα του ήταν νεκρό. Και μεταξύ μας δεν είναι λίγοι οι άνθρωποι, στους οποίους ταιριάζουν αυτά τα λόγια, για τους οποίους θα έπρεπε να πούμε ότι είναι νεκροί. Έτσι χάνονται και όσα από τα λογικά πρόβατα απομακρύνονται από το ποίμνιο του Χριστού. Ο Κύριος, όμως, βρίσκει αυτά τα πρόβατα και τα επαναφέρει στην πνευματική ζωή.

Τι σημαίνει ο πνευματικός θάνατος; Τι είναι η ζωή και τι είναι ο θάνατος και πού βρίσκεται η πηγή της ζωής; Την απάντηση στο ερώτημα αυτό δίνει ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός: «Ἐγώ εἰμι ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή» (Ιω. 11, 25). Και ο μεγάλος απόστολός του Ιωάννης ο Θεολόγος μαρτυρεί το ίδιο λέγοντας, ότι «ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν, καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων» (Ιω. 1, 4). Ο Χριστός λοιπόν είναι η ζωή, μόνο η ἐν Χριστῷ ζωή είναι η αληθινή ζωή, είναι πνευματική ζωή, η μόνη που ταιριάζει στον λογικό άνθρωπο. Μόνο στον Χριστό βρίσκεται αυτή η ζωή και πουθενά αλλού. Αυτός που δεν παίρνει από τον Χριστό αυτή την ζωή ή αφού την παίρνει δεν φροντίζει για την προκοπή του σ’ αυτή και λησμονεί τον Χριστό, αυτός γίνεται πνευματικά νεκρός. Και δεν είναι λίγοι μεταξύ των χριστιανών αυτοί που είναι πνευματικά νεκροί.

Μην νομίζετε ότι όλοι εμείς εδώ είμαστε ζωντανοί. Και μεταξύ μας υπάρχουν νεκροί. Την υψηλότερη θέση στην εκκλησιαστική ιεραρχία κατέχουν οι επίσκοποι, τους οποίους ο ίδιος ο Κύριος στην αποκάλυψη του Ιωάννου καλεί αγγέλους. Οι άγγελοι των Εκκλησιών τοποθετούνται πιο πάνω από το λογικό ποίμνιο του Χριστού. Ακούστε λοιπόν τι λέει ο Κύριος στον απόστολο: «Καὶ τῷ ἀγγέλῳ τῆς ἐν Σάρδεσιν ἐκκλησίας γράψον· τάδε λέγει ὁ ἔχων τὰ ἑπτὰ πνεύματα τοῦ Θεοῦ καὶ τοὺς ἑπτὰ ἀστέρας· οἶδα σου τὰ ἔργα, ὅτι ὄνομα ἔχεις ὅτι ζῇς, καὶ νεκρὸς εἶ» (Απ. 3, 1). Ο άγγελος της Εκκλησίας είναι νεκρός – τρομερό πράγμα!

Νεκρός μπορεί να είναι αυτός που έχει την ανώτατη πνευματική εξουσία, δηλαδή ο επίσκοπος, νεκρός μπορεί να είναι και ο ιερέας και ο διάκονος. Αλλά οι περισσότεροι πνευματικά νεκροί υπάρχουν μεταξύ του λαού. Είμαστε νεκροί όταν ζούμε χωρίς τον Χριστό και καταπατάμε το νόμο του. Είμαστε νεκροί αν δεν εφαρμόζουμε στη ζωή μας το λόγο του αποστόλου Παύλου! «ὥσπερ γὰρ παρεστήσατε τὰ μέλη ὑμῶν δοῦλα τῇ ἀκαθαρσίᾳ καὶ τῇ ἀνομίᾳ εἰς τὴν ἀνομίαν, οὕτω νῦν παραστήσατε τὰ μέλη ὑμῶν δοῦλα τῇ δικαιοσύνῃ εἰς ἁγιασμόν» (Ρωμ. 6, 19).

Πώς υποδουλώνουμε τα μέλη μας σε ακαθαρσία; Νομίζω καταλαβαίνετε πώς. Γνωρίζετε ότι με τα μέλη του σώματος, τα οποία ο άνθρωπος τα σκεπάζει πιο πολύ από τα άλλα, και αμαρτάνει πιο πολύ, βεβηλώνοντας το ναό του Αγίου Πνεύματος. Γνωρίζουμε αρκετούς ανθρώπους τα πόδια των οποίων τρέχουν στα έργα της ανομίας και το χέρι τους πάντα είναι απλωμένο στην τσέπη του πλησίον του. Αυτοί υποδούλωσαν τα πόδια και τα χέρια τους σε ακαθαρσία.

Ας σκεφτεί τώρα ο καθένας τον εαυτό του. Μήπως και εμείς υποδουλώνουμε το πιο ευκίνητο μέλος του σώματός μας, τη γλώσσα μας, σε ακαθαρσία; Πόση ακαθαρσία βγαίνει από το στόμα μας: βρισιές, αισχρολογίες, ψευδομαρτυρίες και διάφορα λόγια με τα οποία ατιμούμε τον πλησίον μας. Καταλαβαίνετε τώρα ότι στην πραγματικότητα υποδουλώνουμε τη γλώσσα μας σε ακαθαρσία; Ας το σκεφτούμε όλοι, ας διορθώσουμε τη ζωή μας, εναρμονίζοντάς την προς αυτό που λέει ο απόστολος: «παραστήσατε τὰ μέλη ὑμῶν δοῦλα τῇ δικαιοσύνῃ εἰς ἁγιασμόν».

Τα χέρια μας, που κάνουν τόσες ανομίες και τα πόδια μας, που τρέχουν στην οδό της αδικίας, της αμαρτίας και της ανομίας, να τα οδηγήσουμε σε μία άλλη οδό, στην οδό της αγαθότητας. Να συγκρατούμε τη γλώσσα μας, αναγκάζοντάς την, αντί να καταριέται, να λέει ευχές και ευλογίες και αντί να λέει διάφορες κακίες να προφέρει μόνο αυτό που ωφελεί τους αδελφούς μας. Τότε αυτό θα σημαίνει ότι εφαρμόζουμε στη ζωή μας τον παραπάνω λόγο του αποστόλου Παύλου. Και όχι μόνο αυτό αλλά και έναν άλλο πολύ ωραίο, επίσης δικό του.

«Ἀποθέσθαι ὑμᾶς κατὰ τὴν προτέραν ἀναστροφὴν τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον τὸν φθειρόμενον κατὰ τὰς ἐπιθυμίας τῆς ἀπάτης, ἀνανεοῦσθαι δὲ τῷ πνεύματι τοῦ νοὸς ὑμῶν καὶ ἐνδύσασθαι τὸν καινὸν ἄνθρωπον τὸν κατὰ Θεὸν κτισθέντα ἐν δικαιοσύνῃ καὶ ὁσιότητι τῆς ἀληθείας» (Εφ. 4, 22-24). Αυτός λοιπόν είναι ο σκοπός μας: να ενδυθούμε τον νέο άνθρωπο, τον δημιουργηθέντα κατά Θεό προς αληθινή δικαιοσύνη και αγαθότητα. Αν πραγματοποιούμε αυτό στη ζωή μας κανείς δεν μπορεί να πει ότι είμαστε νεκροί ή ότι χάσαμε τον προσανατολισμό μας.

Να πορευόμαστε σωστά, να μην χάνουμε το δρόμο μας. Να είναι η ζωή μας τέτοια ώστε να αποπνέει όχι την δυσοσμία του πνευματικού θανάτου αλλά την ευωδία της ζωής ἐν Χριστῷ, τον Κύριο και Θεό μας, στον Οποίο πρέπει δόξα μετά του Ανάρχου Αυτού Πατρός και Παναγίου Πνεύματος. Αμήν.

Αγίου Λουκά Αρχιεπισκόπου Κριμαίας, Λόγοι και Ομιλίες Τόμος Α΄, εκδόσεις Ορθόδοξος Κυψέλη, Θεσσαλονίκη, 2014

Σάββατο, 27 Φεβρουαρίου 2021

ΟΣΙΟΣ ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ Ο ΔΕΚΑΠΟΛΙΤΗΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΕΣΑΟΡΙΑΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ

Η Αγία μας Εκκλησία τιμά σήμερα τη μνήμη του Οσίου Προκοπίου του Δεκαπολίτου και του Μάρτυρος Γελασίου.

Ο Όσιος Προκόπιος ο Δεκαπολίτης, έζησε επί αυτοκρατορίας του εικονομάχου Λέοντος του Ισαύρου (717-741 μ.Χ.) και διακρίθηκε για την πνευματική γενναιότητά του ως υπέρμαχος της Ορθόδοξης Πίστης.

Αν και από νεαρή ηλικία ακολούθησε το μοναχισμό, δεν έμεινε στην απομόνωση του κελλιού του, αλλά αγωνίσθηκε σθεναρά κατά των εικονομάχων. Γι’ αυτό υπέστη πολλά και φρικτά βασανιστήρια, όπως μαστιγώσεις, φυλακίσεις και εξορίες.

Διακρίθηκε, επίσης, στον αγώνα της Εκκλησίας κατά των αιρετικών Μονοφυσιτών, οι οποίοι αμφισβητούσαν το Χριστολογικό δόγμα Πίστεως, ότι δηλαδή ο Ιησούς Χριστός είναι τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος.

Ο Θεάνθρωπος Ιησούς είναι Σωτήρας και Λυτρωτής της ανθρώπινης φύσεως και της εικόνας του Θεού, που είναι αποτυπωμένη στον άνθρωπο, ακριβώς διότι είναι Θεάνθρωπος. Οι δύο φύσεις του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με τον Όρο Πίστεως της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου στη Χαλκηδόνα το 451 μ.Χ., ενώθηκαν στο θεανδρικό πρόσωπό του, άμα τη συλλήψει, στα σπλάχνα της Υπεραγίας Θεοτόκου, «ατρέπτως αχωρίστως, αδιαιρέτως ασυγχύτως».

Ακόμη ένα νέο Άγιο, του οποίου διαπιστώθηκε και πρόσφατα διακηρύχθηκε από τη συνείδηση των πιστών της Εκκλησίας η αγιότητα τιμούμε σήμερα, το σύγχρονο Όσιο Εφραίμ τον Κατουνακιώτη.

Πηγή:www.pemptousia.gr

Παρασκευή, 26 Φεβρουαρίου 2021

ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΟΡΦΥΡΙΟΥ, ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΓΑΖΗΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΕΣΑΟΡΙΑΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ

Σήμερα 26 Φεβρουαρίου η Αγία μας Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Αγίου Πορφυρίου Επισκόπου Γάζης, της Αγίας Φωτεινής της Σαμαρείτιδος και των τέκνων αυτής, καθώς και του μάρτυρος Θεοκλήτου.
Ο Όσιος Πορφύριος, γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη από πλούσιους και ευσεβείς γονείς. Αφού εγκατέλειψε και γονείς και πλούτη, στα χρόνια της βασιλείας του Αρκαδίου και Ονωρίου, αναχώρησε για την Αίγυπτο που τότε ήταν μεγάλο μοναστικό κέντρο και έγινε μοναχός σε σκήτη.

Μετά από πενταετή διαμονή ήλθε στα Ιεροσόλυμα και κήρυσσε στους Ιουδαίους και στους Έλληνες το Ευαγγέλιο του Χριστού. Εκεί ασθένησε σοβαρά από κίρρωση του ήπατος, αλλά παρά την ασθένειά του δεν παρέλειπε καθημερινά να επισκέπτεται το Ναό της Αναστάσεως και τα άλλα ιερά προσκυνήματα, προκαλώντας το θαυμασμό των άλλων προσκυνητών. Μεταξύ αυτών ήταν και ο Μάρκος, ο μετέπειτα βιογράφος του, ο οποίος είχε μεταβεί, επίσης, για προσκύνημα από την Ασία στα Ιεροσόλυμα και από τότε συνδέθηκαν διά βίου. Αποδείχθηκε μάλιστα πιστός και χρήσιμος συνεργάτης του.

Το 392 μ.Χ. χειροτονήθηκε Πρεσβύτερος και το 395 Επίσκοπος Γάζης. Για να προστατεύσει ο Άγιος Πορφύριος το ποίμνιό του από τις αδικίες των Εθνικών και των αρχόντων, δεν δίστασε να μεταβεί στην Κωνσταντινούπολη και να ζητήσει τη συνδρομή του αυτοκράτορα Αρκαδίου (395-408 μ.Χ.) και της αυτοκράτειρας Ευδοξίας. Με ενέργειές του κατεδαφίστηκε το Μαρνείον, δηλ. ο περίφημος ναός των Εθνικών Γαζαίων και στη θέση του ανοικοδομήθηκε περικαλλής ναός με χορηγία της αυτοκράτειρας Ευδοξίας, η οποία απέστειλε για το σκοπό αυτό στη Γάζα τον Αντιοχέα αρχιτέκτονα Ρουφίνο. Ο ναός αυτός, που ονομάστηκε Ευδοξιανός, είχε 32 μεγάλους κίονες από καρυστινό μάρμαρο και τα εγκαίνιά του έγιναν το Πάσχα του 407 μ.Χ.

Αργότερα, ο Άγιος Πορφύριος εργάστηκε για τη συγκρότηση της Επισκοπής του. Με ζωηρά χρώματα διασώζει ο βιογράφος του Μάρκος τη φιλανθρωπική και ιεραποστολική του δράση.

Αναπαύθηκε εν Κυρίω το έτος 420 μ.Χ. μετά από σύντομη ασθένεια, σε ηλικία 72 ετών.

Επίσης, να σημειωθεί ότι την Τετάρτη και την Παρασκευή της πρώτης εβδομάδας του Τριωδίου επιτρέπονται όλες οι τροφές. Σκοπός η προετοιμασία για τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, την κατανυκτική περίοδο προς το Πάσχα, στην οποία εισερχόμαστε την Καθαρή Δευτέρα 15 Μαρτίου. Ακόμη, για να κατανοήσουμε ότι η νηστεία δεν είναι αυτοσκοπός, ούτε αρετή, αλλά μια πορεία ασκήσεως για απόκτηση των αρετών.

Πηγή:www.pemptousia.gr

Τετάρτη, 24 Φεβρουαρίου 2021

ΟΙ ΜΗΤΕΡΕΣ ΤΩΝ ΝΕΟΜΑΡΤΥΡΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΤΕΡΕΣ ΣΗΜΕΡΑ

ΠΡΩΤΟΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΤΥΜΠΑ, ΘΕΟΛΟΓΟΥ-ΜΟΥΣΙΚΟΥ

Για να δούμε ποιες αρχές είχαν οι μανάδες που γέννησαν τους νεομάρτυρες, αλλά και τους ήρωες του '21 θα σας διηγηθώ τον βίο του Αγίου Νεομάρτυρα Κωνσταντίνου του Υδραίου. Ο άγιος αυτός γεννήθηκε στην Ύδρα στα 1770 από φτωχούς γονείς, τον Μιχαήλ, ο οποίος ήταν ναυτικός και τη Μαρίνα. Σε ηλικία 18 ετών έφυγε από την γενέτειρά του και πήγε στην Ρόδο για να εξασφαλίσει τα προς το ζην και να βοηθήσει οικονομικά την οικογένειά του.

Εκεί καταρχάς δούλεψε στον Ταρσανά του νησιού και στην συνέχεια στο κατάστημα του Νικολάου Καλόγλου. Λόγου του νεαρού της ηλικίας του δυστυχώς συνήθιζε να διασκεδάζει με Τούρκους της ηλικίας του πράγμα που δυσαρέστησε το αφεντικό του που τον έδιωξε από την δουλειά. Ο Τούρκος διοικητής της Ρόδου, Χασάν πασάς, του έταξε δώρα και τιμές, τον πήρε στην υπηρεσία του και σιγά σιγά τον έπεισε να ασπασθεί την θρησκεία του Μωάμεθ.

Όταν η είδηση της αποστασίας του έφθασε στην πατρίδα του, η μητέρα του γεμάτη θλίψη φόρεσε τα μαύρα και κλείστηκε πενθούσα στο σπίτι της. Τρία ολόκληρα χρόνια ο Κωνσταντίνος παρέμεινε στην πλάνη του. Μόλις έμαθε ότι η μητέρα του πενθεί πήρε δώρα και χρήματα και πήγε στην πατρίδα του να την επισκεφτεί και να την καλοπιάσει. Τότε διαπίστωσε ότι όλοι στην Ύδρα τον αποστρέφονταν και του γύριζαν την πλάτη.

Πηγαίνει στο πατρικό του σπίτι και κτυπά την πόρτα: «μάνα άνοιξε, ο γιος σου είμαι». Τότε η μάνα του απαντά χωρίς καν να τον κοιτάξει: «εμένα ο γιος μου έχει πεθάνει, δεν έχω γιο» και του κλείνει κατάμουτρα την πόρτα διώχνοντάς τον. Η άρνηση της μητέρας συγκλονίζει τον Κωνσταντίνο, φεύγει με κατεβασμένο το κεφάλι και μετανοημένος πηγαίνει στην Ρόδο να βρει πνευματικό και να εξομολογηθεί το μεγάλο του σφάλμα.

Βρίσκει έναν γέροντα στις σπηλιές του Ροδινίου όρους και με δάκρυα στα μάτια τού λέγει πως θέλει να επανορθώσει, να ομολογήσει μπροστά στους Τούρκους πως έσφαλε που πρόδωσε την πίστη του και να μαρτυρήσει. Ο πνευματικός του φοβούμενος το νεαρό της ηλικίας του τον συμβούλεψε να φύγει μακριά από το νησί και να συνεχίσει ως Χριστιανός την ζωή του διότι οι Τούρκοι θα τον σκότωναν. Κάνοντας υπακοή ο Κωνσταντίνος βρέθηκε στην Κριμαία για τρία χρόνια, μετά όμως ψάχνοντας για έμπειρο πνευματικό βρέθηκε στην αγκαλιά του οικουμενικού Πατριάρχου Γρηγορίου του Ε'.

Αυτός τον συμβούλεψε να γίνει μοναχός στην Ιερά Μονή Ιβήρων του Αγίου Όρους όπου είχε για πνευματικό τον γέροντα Σέργιο. Εκεί γνώρισε και τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη ο οποίος τον στήριξε πνευματικά και τον προετοίμασε για τον δρόμο του μαρτυρίου. Μετά από νηστείες, αγρυπνίες και δάκρυα μετανοίας άναψε μέσα στην καρδιά του ο πόθος του μαρτυρίου. Πηγαίνει στην Ρόδο, παρουσιάζεται μπροστά στο Χασάν Πασά φορώντας το μαύρο ράσο και το σκούφο των μοναχών, ομολογεί την πίστη του στον Χριστό και ελέγχει το πρώην αφεντικό του για το κακό που έκαμε στην ψυχή του.

Ο Πασάς προσπαθεί με υποσχέσεις και κολακείες να τον μεταπείσει, όταν όμως βλέπει πως δεν γίνεται τίποτε διατάζει να τον μαστιγώσουν αλύπητα, να τον σύρουν στους δρόμους, να ξεσκίσουν με άγκιστρα τις σάρκες του και να του τσακίσουν την σιαγόνα του. Όταν οι δήμιοι κουράστηκαν να τον βασανίζουν τον έριξαν στην φυλακή. Εκεί την νύχτα του παρουσιάστηκε σε φωτεινή δόξα ο Χριστός και του θεράπευσε τις πληγές. Όταν μετά τρεις μέρες ο Πασάς τον αντίκρισε θεραπευμένο διέταξε να τον κλείσουν στην φυλακή έχοντας τα πόδια του το τιμωρητικό ξύλο και να τον βασανίζουν καθημερινά.

Πέντε μήνες έμεινε στην φυλακή ο Άγιος και κρυφά κάποιος χριστιανός πήγαινε και τον κοινωνούσε. Τέλος ο διοικητής αποφάσισε τον θάνατό του. Οι δήμιοι χαράματα της Τετάρτης 14 Νοεμβρίου τον οδήγησαν στο Μανδράκι όπου τον απαγχόνισαν πάνω σε έναν πλάτανο και πέταξαν το σώμα του στα σκουπίδια. Το πρωί, πριν οι Τούρκοι ξυπνήσουν, ο Μητροπολίτης Αγάπιος μετέφερε το σώμα του στο Ναό των Εισοδίων Νεοχωρίου και το ενταφίασε πίσω από το ιερό. Τρία χρόνια αργότερα έρχεται η μητέρα του Μαρίνα στη Ρόδο και με την ευλογία του επισκόπου μεταφέρει με τιμές στην Ύδρα το ιερό του λείψανο το οποίο μπορεί όποιος βρεθεί στο νησί της Ύδρας να προσκυνήσει στον Ιερό Ναό της Θεοτόκου.

Σήμερα, αγαπητοί φίλοι, οι γονείς κάνουμε το λάθος να επαινούμε τα παιδιά μας για πολλά ανούσια πράγματα που τρέφουν τον εγωισμό τους. Αδιαφορούμε, όπως και το εκπαιδευτικό μας σύστημα, να μιλήσουμε στα παιδιά μας για την αξία της Ορθοδόξου πίστεως. Αυτή όμως είναι η πίστη που κράτησε τους Έλληνες ζωντανούς τα 400 χρόνια της σκλαβιάς. Ας επαινούμε τα παιδιά μας για τις πνευματικές αρετές κι ας φροντίζουμε να μαθαίνουν ό,τι έχει σχέση με την Ορθοδοξία. Στις δύσκολες στιγμές της ζωής τους θα τους σώσει η πίστη στον αληθινό Θεό διότι μόνον αυτή γεννά την ελπίδα για την ανάσταση από κάθε πνευματική ή άλλη πτώση. Μάρτυρες είναι και οι σημερινοί νέοι και νέες που βαδίζουν με το κεφάλι ψηλά σύμφωνα με τους νόμους της αρετής. Ας έχουν για προστάτη τους τον Άγιο Κωνσταντίνο από την ηρωική Ύδρα.

Πηγή:www.imtks.gr

Τρίτη, 23 Φεβρουαρίου 2021

ΑΓΙΟΣ ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΣ ΣΜΥΡΝΗΣ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΑΓΑΠΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ

ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΠΙΣΙΔΙΑΣ ΣΩΤΗΡΙΟΥ

Ο Κύριος στην περιγραφή της Δευτέρας Παρουσίας Του, με παραστατικές εικόνες και εντυπωσιακούς διαλόγους, που ακούσαμε σήμερα, μας τονίζει πόσο σημαντική είναι η έμπρακτη αγάπη προς τους αδελφούς μας για να αξιωθούμε να εισέλθουμε στην ουράνια βασιλεία Του! Αυτή την αγάπη, την βίωσε, όσο λίγοι άνθρωποι,ο Άγιος Πολύκαρπος, που εορτάζουμε σήμερα.

Ο Άγιος Πολύκαρπος είναι μία εξέχουσα εκκλησιαστική μορφή. Γεννήθηκε στην Έφεσο από χριστιανούς γονείς, όταν στην Έφεσο είχε έλθει από τα Ιεροσόλυμα ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος. Αξιώθηκε, δε, ο Πολύκαρπος να συνδεθεί με τον Απόστολο και να γίνει μαθητής του. Από την ηλικία των 20 ετών συνόδευε τον Ευαγγελιστή Ιωάννη στις Αποστολικές περιοδείες του, άκουγε προσεκτικά τα λόγια του και προσπαθούσε να τα εφαρμόσει. Ιδιαίτερα ο Πολύκαρπος, ως φαίνεται, εντυπωσιάστηκε από τη διδασκαλία του Αποστόλου περί αγάπης προς τον Θεό και τους συνανθρώπους μας, που ήταν το αγαπημένο θέμα του Αγίου Ιωάννη. Αυτό το πνεύμα της αγάπης που παρέλαβε ο Άγιος Πολύκαρπος από τον Άγιο Ιωάννη κατεύθυνε όλες τις ενέργειές του στην μετέπειτα εκκλησιαστική διακονία του.

Ο Άγιος Πολύκαρπος χειροτονήθηκε Πρεσβύτερος και Επίσκοπος Σμύρνης από τον Άγιο Βουκόλο, που έχε χειροτονηθεί Επίσκοπος από τον Άγιο Ιωάννη το Θεολόγο.

Το έργο του Επισκόπου Σμύρνης Πολυκάρπου στα χρόνια εκείνα ήταν πολύ δύσκολο. Από ενωρίς είχαν αρχίσει να εμφανίζονται διάφοροι αιρετικοί, οι οποίοι εισέβαλαν στην περιοχή ως «λύκοι»άγριοι, όπως τους είχε χαρακτηρίσει ο Απόστολος Παύλος (βλέπε Πράξ. 20,29). Ως καλός ποιμήν, ο Άγιος Πολύκαρπος, στέκει άγρυπνος φύλακας του ορθοδόξου ποιμνίου του αποκρούει την προπαγάνδα των διεστραμμένων αιρετικών, και διδάσκει τα ορθόδοξα δόγματα, όπως τα παρέλαβε από τον Άγιον Απόστολον Ιωάννη. Έτσι, πολλούς που είχαν παρασυρθεί στις αιρέσεις τους επανέφερε στην Εκκλησία.

Παράλληλα ο Άγιος Πολύκαρπος ενίσχυε συνεχώς το λαό του Θεού να κρατήσει γερά την πίστη στο Χριστό και να μή κλονίζεται από τις απειλές των ειδωλολατρών και μάλιστα σε περιόδους ομαδικών διωγμών.

Ο Άγιος Πολύκαρπος ενδιαφερόταν όχι μόνον για την πνευματική κατάρτιση των χριστιανών της Σμύρνης, αλλά και της ευρύτερης περιοχής της Μικράς Ασίας. Γι ̓ αυτό, όπως οι Απόστολοι, έκανε περιοδείες σε πόλεις και χωριά, για να φωτίζει τις ψυχές με το φως του Ευαγγελίου και να βοηθεί τους πιστούς να μένουν σταθεροί στην ορθόδοξη πίστη. Συχνά δε, έστελνε και επιστολές προς τις διάφορες τοπικές Εκκλησίες. Δυστυχώς , από τις επιστολές αυτές σώθηκα μόνον μία, την οποία μάλιστα έστειλε στους χριστιανούς των Φιλίππων της Μακεδονίας.

Όμως, ο Άγιος Πολύκαρπος την αγάπη του προς τους χριστιανούς δεν την εκδήλωνε μόνον με τη διδασκαλία του για την πνευματική ενίσχυση της ψυχής. Ενδιαφερόταν και για τις βιοτικές ανάγκες του ποιμνίου του και ιδιαίτερα για την προστασία των ορφανών. Ήδη, ως ιερέας ακόμη στη Σμύρνη, είχε λάβει από τον Επίσκοπό του Άγιο Βουκόλο το Οφφίκιον του Ορφανοτρόφου. Ως στοργικός πατέρας όλων, ο Επίσκοπος Πολύκαρπος ενδυνάμωνε τους αδύνατους• παρηγορούσε τους πενθούντες και θλιμμένους• θεράπευε τους ασθενείς• ελεούσε τους φτωχούς• και γενικά βοηθούσε όλους ανάλογα με τις ανάγκες τους. Κάποτε μάλιστα, με την προσευχή του έσωσε τη Σμύρνη από μεγάλη πυρκαϊά, που απειλούσε να καταστρέψει τα πάντα. Και μετά τέσσερα χρόνια αργότερα, άλλη δοκιμασία αντιμετώπιζαν οι κάτοικοι της Σμύρνης και των περιχώρων• πολλούς μήνες δεν είχε βρέξει και οι καρποί της γης κινδύνευαν να αφανιστούν.Έτρεξαν οι άνθρωποι στον Άγιο και τον παρακάλεσαν να τους βοηθήσει. Ο Άγιος Επίσκοπος έκανε εκτενή και θερμή δέηση προς τον Κύριο και το θαύμα έγινε! Αμέσως έβρεξε και μάλιστα τόση βροχή, που δρόσισε και αναζωογόνησε τη γή.

Την δε αγάπη του προς τον Χριστό ο Άγιος Πολύκαρπος την εκδήλωσε με το μαρτύριό του. Κατά τον διωγμόν του αυτοκράτορα Μάρκου Αυρηλίου, το έτος 168, συνελήφθη ο -υπέργηρος πλέον – Άγιος Πολύκαρπος. Ο Διοικητής της πόλης προσπάθησε να αναγκάσει τον Άγιο να υβρίσει τον Χριστό και να τον αρνηθεί. Ιστορική έχει διαφυλαχθεί η απάντηση του Αγίου: «Έχω 86 χρόνια που διακονώ τον Κύριό μου Ιησού Χριστό και κανένα κακό δεν μου έκανε• πώς τώρα να αρνηθώ τον βασιλέα μου, τον Σωτήρα και λυτρωτή μου;»Μετά από πολλά μαρτύρια καταδικάστηκε να καεί ζωντανός. Και επειδή η φωτιά έκανε ένα είδος καμάρας γύρω από τον Άγιο χωρίς να τον εγγίζει, θανάτωσαν τον Άγιο με τη λόγχη.

Στή ζωή του Αγίου Ιερομάρτυρα Πολυκάρπου βλέπουμε την ολοκληρωμένη αγάπη. Η αγάπη του τον ωθούσε να ωφελήσει πνευματικά τους ανθρώπους με τον οικοδομητικό λόγο του• να τους στηρίξει στην ορθόδοξη πίστη• να τους προστατέψει από τις πλάνες των αιρέσεων• να επαναφέρει τους πλανεμένους στην Εκκλησία. Αλλά παράλληλα περιέβαλλε με την αγάπη του τους πτωχούς, τα ορφανά και άλλους ανάλογα με τις ανάγκες τους.

Να, λοιπόν, έξοχο παράδειγμα για να μιμηθούμε κι εμείς στη ζωή μας. Δεν μπορούμε να τον ακολουθήσουμε στο μαρτύριο. Μπορούμε όμως και έχουμε χρέος να εμπνευσθούμε από τον μεγάλον αυτόν Άγιον την έμπρακτη αγάπη προς τους συνανθρώπους μας και τη αγάπη του προς τον Σωτήρα Χριστόν!

Πηγή:www.pemptousia.gr